کەی پارێزەر پێویستت؟ دۆخە یاساییە بنەڕەتییەکان کە نوێنەرایەتی پیشەیی پێویستە
هەموو کێشەیەکی یاسایی پارێزەر پێویست ناکات، بەڵام دۆخی دیاریکراو یارمەتی پیشەیی خێرا پێویستە. تێگەیشتن لە کاتی داواکردنی نوێنەرایەتی یاسایی دەتوانێت مافەکانت بپارێزێت و هەڵەی تێچووەکان ڕێگری بکات. دەبێت یەکسەر پەیوەندی بە پارێزەرەوە بکەیت ئەگەر ڕووبەڕووی تۆمەتکاری تاوانی یان دەستگیرکردن بووی، چونکە هەرگیز نابێت بە تەنها ڕووبەڕووی کارگێڕی تاوانی بیتەوە. هەروەها، ئەگەر بانگهێشتی دادگات وەرگرت، بیرت بێت کە کاتی یاسایی توند و بەزەیی نییە، کە ڕێنمایی پیشەیی پێویست دەکات. ڕووداوی برینداری سەخت سەرنجی یاسایی خێرا پێویستە بۆ پاراستنی مافەکانت و داوای قەرەبوونەوە، لە کاتێکدا ناکۆکی بازرگانی دەتوانێت بە خێرایی زیاد بکات بەبێ دەستێوەردانی یاسایی گونجاو. کاروباری خێزانی و کەسی زۆرجار ڕێنمایی یاسایی پسپۆڕ پێویستە. لە کاتی کارگێڕی جیابوونەوە، یارمەتی پیشەیی پێویستت بۆ پاراستنی سامان و مافی دایک باوکت. ناکۆکی پەرۆشی منداڵان بە تایبەتی هەستیارە چونکە خۆشگوزەرانی منداڵان ڕێنمایی پسپۆڕ پێویستە بۆ دڵنیاکردنەوە لە چارەسەری گونجاو. کێشەی میرات ئاڵۆز و کاتی تایبەتە، کە نوێنەرایەتی پیشەیی زۆر گرنگ دەکات. لە حاڵەتی توندوتیژی خێزانی، ئاسایی و پاراستنی یاسایی گرنگترینە، کە دەستێوەردانی یاسایی خێرا پێویستە. کێشەی بازرگانی و کەسەکاری زۆرجار نوێنەرایەتی یاسایی پیشەیی پێویستە. ناکۆکی گرێبەست دەتوانێت کاریگەری بەرچاو لەسەر بەرژەوەندی بازرگانیت هەبێت و گەشتکردنی پسپۆڕ پێویستە. دۆخی کۆتاییهێنان بە کار تێگەیشتن لە مافەکانت و مافی کۆتایی خزمەتگوزاری پێویستە. لێکۆڵینەوەی باج کاروباری جدین کە نوێنەرایەتی پیشەیی پێویستە بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەکانت. مامەڵەی خانووبەرە پێداویستی یاسایی ئاڵۆز لەخۆدەگرێت کە ڕێنمایی پیشەیی دەتوانێت یارمەتی بدات بۆ دوورکەوتنەوە لە هەڵەی یاسایی تێچووەکان. چەند نیشانەی ئاگادارکەرەوە ئەوە دەردەخەن کە یارمەتی یاسایی خێرا پێویستتە. ئەگەر بەڵگەنامە یاساییەکان تێناگەیت، ئەمە نیشانەیەکی ڕوونە کە لێکدانەوەی پیشەیی پێویستە. کاتێک لایەنی بەرامبەر نوێنەرایەتی یاسایی هەیە، لە دۆخی نەخوازراوی گەورەدایت بەبێ پارێزەری خۆت. کەیسەکان کە پارە یان خانووبەرەی گەورە لەخۆدەگرن پاراستنی پیشەیی بۆ بەرژەوەندیەکانت پێویستە. ئەگەر سزای تاوانی ئەگەرە، نوێنەرایەتی یاسایی پێویست دەبێت. لە کۆتاییدا، کاتێک کاتی یاسایی نزیک دەبێتەوە، یارمەتی پیشەیی پەیڕەوی گونجاو لە پێداویستی دادگا دڵنیا دەکات. لە ژێر یاسای عێراق، نوێنەرایەتی یاسایی بە تایبەتی گرنگە بۆ دۆخی دیاریکراو. ناکۆکی بازرگانی لە ژێر یاسای بازرگانی ژمارە 30 ی ساڵی 1984 دێت، کە نوێنەرایەتی پیشەیی زۆر گرنگ دەکات بۆ کاروباری یاسایی پەیوەست بە بازرگانی. کارگێڕی دادگای خێزان لەلایەن یاسای بارودۆخی کەسی ژمارە 188 ی ساڵی 1959 ەوە فەرمانڕەوایی دەکرێت، کە زانیاری پسپۆڕ لە کارگێڕی یاسای خێزان پێویستە. کەیسی تاوانی لە ژێر یاسای کارگێڕی تاوانی ژمارە 23 ی ساڵی 1971 کار دەکات، کە نوێنەرایەتی پیشەیی پێویستە بۆ پاراستنی مافەکانت بە درێژایی پرۆسەی یاسایی. بڕیارە تایبەتەکانی یاسای عێراق زیاتر پێویستی سەختی بۆ ڕاوێژی یاسایی پیشەیی دەردەخەن. مادەی 187 دەسەڵاتی لێکۆڵینەوەی بەرفراوان بە فەرمانبەرانی گومرک دەدات، لەوانە مافی پشکنینی بەڵگەنامە بۆ بەڵگەنامەی گەیاندن و نامە بازرگانییەکان و گرێبەست و تۆمارەکان، لەگەڵ دەسەڵاتی گرتنی بەڵگەنامەکان کاتی پێویست و پێداویستی پاراستنی تۆمار بۆ ماوەی پێنج ساڵ بۆ بازرگانیەکان بەشدار لە کارگێڕی گومرک. دەسەڵاتە لێکۆڵینەوە بەرفراوانەکان و پێداویستی پەیڕەوی ئاڵۆز نوێنەرایەتی یاسایی پێویست دەکەن کاتی مامەڵەکردن لەگەڵ کاروباری گومرک. مادەی 12 دەسەڵاتە کارگێڕی شاملەکان دیاری دەکات لەوانە پەرەپێدانی سیاسەت و بەرنامە بۆ کاروباری کارگێڕی و دارایی و کلتووری، پەسەندکردنی بودجە و بڕیاری وەبەرهێنان، دەسەڵاتی جێبەجێکردنی گرێبەست بۆ هەموو مامەڵە یاساییەکان، و چاودێری پەیڕەوی ڕێنمایی. ئەم دەسەڵاتە کارگێڕیە بەرفراوانە ڕێنمایی یاسایی پیشەیی پێویستە بۆ گەشتکردنی دروست. مادەی 17 پێداویستی کارگێڕی دیاریکراو دادەنێت لەگەڵ کاتی کۆتایی 30 ڕۆژ بۆ نارەزایی لە ڕێگەی دەسەڵاتی داراییەوە، پێداویستی ناوەڕۆکی پێویست بۆ داخوازی نارەزایی، ماوەی وەڵامدانەوەی 10 ڕۆژ بۆ پێداچوونەوە نووسراوەکان، و پێداویستی بەڵگەدارکردن بۆ هەموو کارگێڕییەکان. ئەم کاتە کارگێڕیە توندەکان و پێداویستی بەڵگەدارکردن نوێنەرایەتی یاسایی گرنگ دەکەن بۆ پاڵپشتیە سەرکەوتووەکان. مادەی 1055 مافی بەکارهێنانی ئاو فەرمانڕەوایی دەکات، لەوانە مافی ئاودانی زەوی لە ڕووبار و جۆگەلە گشتییەکان، دەسەڵاتی دروستکردنی کەناڵی ئاو بە مەرجی ڕێنمایی، و پەیڕەوی لە یاسا و ڕێنمایی جێبەجێکراوەکان. چوارچێوەی ڕێنمایی ئاڵۆز پسپۆڕی یاسایی پێویستە بۆ دڵنیاکردنەوە لە پەیڕەوی. مادەی 2 داپۆشینی قەرەبوونەوە دیاری دەکات لەوانە قەرەبوونەوەی شەهیدبوون و ونبوون، قەرەبوونەوەی نەخۆشی لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی پزیشکی، چارەسەری کاتی بۆ برین، قەرەبوونەوەی زیانی خانووبەرە، و زیانی پەیوەست بە کار و پەروەردە. ئەم داوای قەرەبوونەوە ئاڵۆزانە پسپۆڕی یاسایی پێویستە بۆ زۆرترین گەڕانەوە. کاتێک پێویستی بە یارمەتی یاسایی دەزانیت، کردەوەی خێرا بگرە بەر لەبەر ئەوەی کاتی یاسایی بێگومانە و ناتوانرێت درێژ بکرێتەوە. سیستەمی یاسایی عێراق کاتی کۆتایی سەخت لەخۆدەگرێت وەک کاتی کۆتایی 30 ڕۆژ بۆ نارەزایی لە ژێر مادەی 17 و ماوەی وەڵامدانەوەی 10 ڕۆژ بۆ پێداچوونەوە نووسراوەکان، کە کردەوەی یاسایی خێرا پێویست دەکات. هەموو شتێک بەڵگە بکە بە پاراستنی هەموو کاغەز و پەیوەندییەکان پەیوەست بە کێشەی یاساییەکەت، بە تایبەتی لەگەڵ لەبەرچاوگرتنی پێداویستی پاراستنی تۆمار بۆ پێنج ساڵ لە ژێر مادەی 187 بۆ بازرگانیەکان بەشدار لە کارگێڕی گومرک. پەیوەندی بە Parezar بکە بۆ وەرگرتنی ڕاوێژی یاسایی خێرا و ڕێنمایی پسپۆڕ لەسەر گەشتکردن لە کارگێڕی یاسایی ئاڵۆزی عێراق. هەمیشە بڕوانامەی پارێزەرەکەت پشتڕاست بکەرەوە بۆ دڵنیاکردنەوە لەوەی کە لە کۆمەڵەی پارێزەران پەسەندکراوە و شایانی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەی یاسایی تایبەتەکەت، بە تایبەتی کاتی مامەڵەکردن لەگەڵ لێکۆڵینەوەی گومرک، پاڵپشتی کارگێڕی، ناکۆکی مافی ئاو، داوای قەرەبوونەوە، یان دانوستانی گرێبەست لەگەڵ دامەزراوە حکومییەکان. تێبینی گرنگ: ئەم ڕێنماییە ڕەنگدانەوەی پێداویستی یاسایی عێراقە. هەمیشە ڕاوێژ بە پارێزەرێکی شارەزای عێراقی بکە بۆ دۆخی تایبەتت.
زیاتر بخوێنەرەوە
